Η Μελίνα – αφίσα από ταινία
Εκατόν έξι χρόνια μετά τη γέννηση της Μελίνας Μερκούρη και το φως που εκπέμπει παραμένει δυνατό. Ανήκει σε αυτές τις προσωπικότητες που ο χρόνος δεν τις σβήνει, αλλά αντιθέτως δυναμώνει την εικόνα τους και τις κάνει να παραμένουν “ζωντανές” και αναγκαίες. Τι ήταν αυτό που την ξεχώρισε; Δεν χώρεσε ποτέ σε έναν μόνο ρόλο, έζησε με πάθος, διεκδίκησε με πείσμα και συνέδεσε το όνομά της με την τέχνη, την ελευθερία και τον αγώνα για τον ελληνικό πολιτισμό.
Αν η Μελίνα ζούσε, σήμερα θα είχε γενέθλια. Με αυτή την αφορμή το Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα», στο Θησείο, πραγματοποίησε ένα διήμερο αφιέρωμα «Μελίνα – Το Φως που Μένει». Εκεί, η μνήμη της έντονης προσωπικότητάς της επέστρεψε μέσα από εικόνες, λέξεις και τραγούδια της ίδιας. Στις 17 και 18 Οκτωβρίου όσοι βρέθηκαν στο Πολιτιστικό Κέντρο δεν παρακολούθησαν απλά μια αφήγηση για τη ζωή της, αλλά αισθάνθηκαν το αποτύπωμα που εξακολουθεί να αφήνει στον ελληνικό πολιτισμό. Ηταν μια καλλιτεχνική συνάντηση για τη ζωή και την προσωπικότητα μιας γυναίκας που εξακολουθεί να συγκινεί, να εμπνέει και να υπενθυμίζει πως ορισμένες παρουσίες δεν σβήνουν ποτέ από τη συλλογική μας μνήμη.
Η παλιά αθηναϊκή γειτονιά που αναπαριστά ο χώρος μετατράπηκε σε σκηνικό αναδρομής στη ζωή της Μελίνας. Η “παλιά της γειτονιά” με το τυπογραφείο, το ραφτάδικο, το φωτογραφείο και το μανάβικο γέμισε φως και μουσική. Το σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό από το Αρχείο της ΕΡΤ έφερε στο προσκήνιο σημαντικούς σταθμούς της ζωής της, συνδέοντας το ιστορικό αρχείο με τη ζωντανή καλλιτεχνική έκφραση. Η τεχνολογία έγινε το μέσο για να συναντηθεί το χθες με το σήμερα, χωρίς να χαθεί η ανθρώπινη διάσταση της αφήγησης. Οι ηθοποιοί Θεοδώρα Σιάρκου, Αγνή Χιώτη, Γιούλη Παπαδάκη, Τάνια Ρόκκα, Κώστας Πιπερίδης και Γιάννης Βυρίνης έδωσαν θεατρική υπόσταση σε στιγμές της ζωής και της πορείας της, μέσα από το κείμενο της Γεωργίας Ανδρέου. Η αφήγηση, η μουσική και οι εικόνες συνέθεσαν ένα πολυδιάστατο πορτρέτο, φωτίζοντας όχι μόνο τη σπουδαία καλλιτέχνιδα, αλλά και τη γυναίκα πίσω από τη δημόσια εικόνα. Ξεχωριστή θέση στο αφιέρωμα είχε η Κατερίνα Παπουτσάκη, η οποία ερμήνευσε τραγούδια που ταυτίστηκαν με τη φωνή και την παρουσία της Μελίνας Μερκούρη. Η ερμηνεία του τραγουδιού «Να με θυμάσαι και να μ’ αγαπάς» και του «Αστέρι μου, φεγγάρι μου», από την ταινία «Φαίδρα», απέκτησε ιδιαίτερη συναισθηματική ένταση.
Δημιουργία του Δημήτρη Στρέπκου, εμπνευσμένη από ρούχο της Μελίνας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η έκθεση «Μελίνα: Από το χθες στο σήμερα», με προσωπικά αντικείμενα από τη συλλογή του Γιώργου Πηλιχού, τα οποία παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο κοινό στο πλαίσιο της διοργάνωσης. Δίπλα τους, δημιουργίες σύγχρονων Ελλήνων σχεδιαστών ανέδειξαν τη διαχρονική επιρροή της αισθητικής και του προσωπικού ύφους της Μελίνας, αποδεικνύοντας πως η κληρονομιά της εξακολουθεί να συνομιλεί με τη σύγχρονη δημιουργία. Γιατί η Μελίνα δεν ήταν μόνο η γυναίκα που μάγεψε το κοινό με την παρουσία της στον κινηματογράφο και στο θέατρο. Ήταν η προσωπικότητα που συνέδεσε την καλλιτεχνική της πορεία με τη δημόσια δράση, που ως υπουργός Πολιτισμού υπερασπίστηκε με πάθος την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά και έκανε διεθνώς γνωστό το αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Αυτή ακριβώς η πολυδιάστατη διαδρομή ήταν που έδωσε στο αφιέρωμα τον χαρακτήρα μιας ζωντανής συνάντησης με τη μνήμη. Όχι μιας τυπικής αναδρομής στο παρελθόν, αλλά μιας υπενθύμισης πως ο πολιτισμός αποκτά πραγματική αξία όταν παραμένει ζωντανός, όταν εμπνέει τις επόμενες γενιές και όταν μεταφέρει στο σήμερα τις ιδέες και τα οράματα εκείνων που άφησαν το αποτύπωμά τους.
Το «Φως που Μένει» δεν ήταν μόνο ο τίτλος της διοργάνωσης. Ήταν και η ουσία της. Γιατί, όσο οι εικόνες της εξακολουθούν να μας συγκινούν, όσο τα τραγούδια της βρίσκουν τον δρόμο προς την καρδιά μας και όσο ο αγώνας της για τον πολιτισμό παραμένει επίκαιρος, η Μελίνα θα εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσά μας. Με τη χαρακτηριστική φωνή της, το βλέμμα της, την αφοπλιστική της παρουσία και εκείνο το πάθος που δεν γνώριζε μισές διαδρομές.
Η Μελίνα Μερκούρη δεν χρειάζεται να επιστρέψει. Δεν έφυγε ποτέ από τη μνήμη αυτού του τόπου. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη νίκη της… να εξακολουθεί, χρόνια μετά, να μας θυμίζει πως ο πολιτισμός δεν είναι απλώς η κληρονομιά που παραλαμβάνουμε, αλλά η ευθύνη που χρειάζεται να κρατήσουμε ζωντανή.